Home

Nat10bar.gif (324 bytes)

Een vel vernieuwen van een Djembé of Doun-Doun

Hier vindt je een unieke uitgebreide uitleg van het vernieuwen van het vel van een djembé of doun-doun.

Het omvat:

Deze tekst mag niet worden overgenomen, gecopieerd of anderszins worden uitgebracht of gecommercialiseerd zonder toestemming van de maker. De inhoud van de pagina's is alleen voor eigen gebruik. Webmasters mogen wel rechtstreeks naar deze pagina toelinken.

Copyright: Gerard P. van Dijk, april 2015

Inleiding

Je zat te eten terwijl de zon lekker in je kamer scheen en ineens hoorde je een scheurend geluid. Daarna een harde knal. Na wat speurwerk kom je erachter: Het was het vel van je djembé. Misschien net iets te strak laten staan ? Misschien stond je djembé in de felle zon; misschien was het de laatste dagen veel droger dan toen je je instrument stemde. Wat doet het er toe ! Er zal een nieuw vel op gemonteerd moeten worden. Een heel karwei. En een heel vervelend karwei wanneer het niet de meteen goed gaat ! Deze handleiding zorgt ervoor dat je zelf binnen een paar werkuren je djembé perfekt van een nieuw vel kunt voorzien !

Daartoe lees je eerst de handleiding zorgvuldig en volledig door. Maak hier en daar een paar notities van dingen die je eerst moet doen vooraleer je echt aan de slag gaat.

Het klaarmaken van de djembéketel

Eerst moet je de djembé demonteren. Begin gewoon om het spankoord los te maken. Het demonteren gaat dan verder heel snel. Als je het oude vel verwijderd hebt blijkt meestal dat de bovenrand van de djembé grof en hoekig. Je hebt nu de kans om die bij te schuren met een schuurmachine. Zorg dat de rand mooi afgerond en glad wordt. Daarna poets je een ongelakt djembé met schoenpoets of houtwas. Indien het touw beschadigd of van slechte kwaliteit is zul je dit ook moeten vernieuwen. Verderop zie je een tekening hoe je een nieuw touw op de ringen monteert.

Eenmaal gedemonteerd en klaar voor de montage van een nieuwe huid ziet de ketel er uit zoals op de foto.

Foto 1: Ketel

baredjembe1.JPG (24521 bytes)

Het nieuwe geitevel

Bezorg jezelf een goed geitevel. Er zijn vellen die chemisch reeds van de haren ontdaan zijn. Deze zijn verreweg het handigst maar wat minder authentiek. Controleer in alle gevallen een nieuwe huid, althans het centrale deel ervan, op scheurtjes of gaten. Naaldgrote ronde gaatjes zijn geen echt probleem.

Een europees geitevel gebruiken kan ook. Haal het geitevel dan vers en in ongezouten toestand op bij een slachter. Neem geen vel van een volwassen bok (stinkt en is taai). De huid van een dwerggeit of jonge geit is al groot en sterk genoeg. 's Zomers is de beharing van de huid minder en de huid wellicht wat dunner. Dat is makkelijker en beter. Op de dag dat je de vuile huid haalt zul je er mee aan de slag moeten want je zult hem eerst schoon moeten maken. Knip onnodige uitsteeksels direkt van de huid. Verwijder aan de behaarde kant grof vuil met een waterstraal en borstel. Aan de vleeszijde hoef je alleen maar de grofste vleesrestanten met een groot scherp mes weg te snijden. Pas op voor je vingers !!! Overdrijf dit niet want als de huid eenmaal ingedroogd is zie je nauwelijks nog iets van de vaak grove onregelmatigheden aan de binnenzijde van de huid. Spuit ook de vleeszijde goed schoon. Een kortharige huid doe ik gewoon in de wasmachine. Niet laten centrifugeren maar wel goed spoelen. Een klein beetje shampoo of waspoeder kan geen kwaad. Span de huid na het reinigen bij voorkeur op een houten raam of rooster en laat het buiten het bereik van honden en katten eerst volledig uitdrogen. Je hebt daarna verschillende mogelijkheden om de haren te verwijderen. Ikzelf scheer een behaarde huid in droge toestand bijna kaal met een electrische tondeuze. (Zie foto) Hou er een stofzuigerzuigmond bij om de haren meteen bij de tondeuze weg te zuigen. Elektrische tondeuzes zijn voor een paar tientjes tegenwoordig te koop en je kunt er als je geluk hebt tien tot twintig (schone !) huiden mee scheren. Als je pech hebt echter niet een; de kwaliteit varieert nogal. Schoonmaken en meteen terugbrengen dan maar ! Wat ik nooit gedaan heb maar waarschijnlijk veel slimmer is, is om de huid naar een hondentrimmer te brengen. Die scheert de huid in enkele minuten voldoende kaal met een professionele trimmer. Sommige mensen schrapen de haren met een (onbeschermd) ouderwets scheermesje weg maar ik waag daar mijn vingers (en de huid) niet aan. In een houder is een ouderwets scheermes wel safe maar het schiet niet op. De huid span je tijdens het scheren met een snelbinder of geklemd tussen je knieën vast op de djembé.

shaving2.JPG (24754 bytes) Foto 2

Na het grof scheren is de huid voorlopig voldoende geprepareerd. Pas later, wanneer de huid aangebracht is op de djembéketel wordt hij pas helemaal glad gemaakt met fijn schuurpapier. Dat lees je verderop.

Je schijnt de haren ook schrapend (met een schraapstaal) te kunnen verwijderen maar daar heb ik zelf geen goede ervaring mee en vind het een stuk riskanter.

Het koord

In deze handleiding onderscheiden we drie functies van het koord dat aan een djembé wordt gebruikt.

Zie tekening

Image33.gif (18354 bytes)

  1. Het koord op de twee metalen ringen: Het ringkoord.
  2. Het koord dat de twee metalen ringen verbindt en naar elkaar toetrekt: Het verbindingskoord. Dit loopt in verticale richting over de djembé.
  3. Het koord dat horizontaal door het verbindingskoord geweven wordt: Het aanspankoord. Meestal is het aanspankoord enkele malen rond de djembé gewikkeld en zodanig tussen het verbindingskoord geweven dat dit zeer strak aangespannen wordt. Het aanspankoord vormt de cirkels 1 en 2 op de tekening. Aanspankoord en verbindingskoord zijn één en hetzelfde koord maar hebben door hun verschillende plaatsing een andere funktie. Het moet een lang koord zijn. De lengte is meestal zo'n 25 meter. Er mogen geen knopen in dit koord zitten.

Aan de koorden worden extreem hoge eisen gesteld. Bij de geringste twijfel (knopen aanwezig, beschadiging, onjuiste dikte, onjuiste soort kunststof, erg stijf) dient men het koord te vernieuwen ! Koop daarvoor polyester koord van minimaal 5 en maximaal 6 mm dikte. Helemaal perfekt is een koord met een geweven polyester mantel en een kern van supersterke vezel zoals Kevlar, Dyneema, Twaron, Aramide of Vectran (een dikte van 4 mm is dan ruim voldoende). Gebruik nooit opnieuw koord dat geheel of gedeeltelijk uit polyamide (="nylon") of polypropyleen bestaat. Deze materialen kennen teveel rek om bevredigend te kunnen presteren. Er moeten dan wel twee cirkels extra geweven worden om de djembé op spanning te krijgen, als het al lukt ! Een gerafeld uiteinde van een koord werkt erg lastig. Het uiteinde van een koord kun je op de volgende manier tegen rafelen beschermen: Verwarm het uiteinde even met een vlam. Maak de binnenkant van je duim en wijsvinger goed nat met wat speeksel. Rol vervolgens het gesmolten uiteinde zo tussen duim en wijsvinger dat er een punt ontstaat zonder dat je je vingers verbrandt. Het fijnste en beste koord kun je hier bestellen.

Polyamide, polyester en polypropyleen lijken qua uiterlijk sterk op elkaar. De materialen zijn op de volgende manier toch te onderscheiden: Polyamide wordt bruin in een vlam. Het is oplosbaar in mierezuur. Polypropyleen smelt in een vlam tot een doorzichtige substantie. Polyester wordt zwart in een vlam. Supersterke vezels zijn zeer moeilijk door te snijden. Probeer polyester koord geen andere kleur te geven, verf pakt er nauwelijks op.

 

Hoe verder te handelen.

Lees eerst deze hele handleiding door vooraleer te beginnen. Wellicht hebt je bepaald gereedschap niet bij de hand. Sommige werkzaamheden kun je ook beter eerst uitvoeren.

Verwijder het aanspankoord.

Verwijder het verbindingskoord ook volledig. Na een kritische inspektie kan het opnieuw gebruikt worden. Vernieuw het bij de geringste twijfel.

Verwijder het oude geitevel van de metalen ring.

Controleer de ringkoorden. Ook hier geldt: Bij de minste twijfel vervangen. Breng dan op zowel de bovenste als onderste ring evenveel knopen aan. Het aantal moet oneven zijn. Bij het gebruik van goed koord (zie boven) zijn 21 (kleine djembé) tot 27 (grote djembé) knopen voldoende. Voor de wijze van aanbrengen zie de tekening.

Week het vel een nacht of minimaal vier uur in water. Vouw het vel pas wanneer het plaatselijk wat geweekt is. Gebruik dus liever een bak van voldoende grootte.

Zorg dat je drie tot vier uur aaneengesloten de tijd hebt om de hierna volgende werkzaamheden uit te voeren. (Mocht je toch moeten onderbreken leg dan een natte doek op het vel zodat dit niet voortijdig uitdroogt).

Neem de beide grote ringen en leg ze zo op elkaar dat ze mooi op elkaar liggen. Bindt dan aan beide ringen op dezelfde plek bij wijze van positiemarkering een halve meter dun naai- of rijggaren. Zet de djembé vervolgens rechtop en houdt de ringenset rond de ketel ter hoogte van waar deze uiteindelijk boven op de djembé zal komen zitten. Verdraai de ringenset totdat de speling tussen de ketel van de djembé en de ringen overal ongeveer gelijk is. Zet nu op de ketel met een potlood een markering op die plek waar zich de beide stukjes naaigaren bevinden.

Neem het vel uit de waterbak en laat het uitdruipen of dep het een beetje droog.

Leg de grove zijde van het vel op de vloer of een stevige werktafel. De speelzijde naar boven. Leg de kale ring (die bij voorkeur met een reep zacht stof omzwachteld is) op de huid. Het vel dient overal minimaal ongeveer 15 centimeter buiten de ring te liggen.punching3.JPG (18179 bytes) Foto 3

Maak rondom in de rand van het vel gaatjes van 4 a 6 mm met een holpijpje of perforeertang (zie de foto hierboven). Rijg door de gaatjes een dun koordje (zie foto 4).

 afterpunching4.JPG (21662 bytes) Foto 4

Trek het koordje strak aan en leg er een knoop in (zie foto 5).

cordpulled5.JPG (21909 bytes) Foto 5

Leg de tweede metalen ring er nu bovenop. Zorg dat de twee markeringen van garen op elkaar vallen (zie foto 6).

readytouse6.JPG (21123 bytes)Foto 6

Inspecteer de ketel van de djembé. De bovenrand moet buitenom mooi afgerond zijn zodat het vel er makkelijk overheen zal kunnen glijden. Indien nodig werk je de rand bij met een vijl en schuurpapier (een schuurmachientje is daarbij handig). Poets de djembé met bruine schoenpoets of speciale houtwas.

Zet de djembé ondersteboven en sla drie of vier nagels zo in het hout dat de kleine ring mooi gecentreerd tegen de ketel aan komt te liggen. Dit zorgt er tevens voor dat de ring niet telkens omlaagvalt wanneer je het koord gaat aanbrengen.

 centralizingring7.JPG (35792 bytes) Foto7

Zet de djembé weer rechtop en leg het natte vel met ringen op de djembé. Verdraai het geheel zo dat de markeringen (rijgkoordjes en potloodmarkering op de ketel) met elkaar overeen komen.

Neem een dun koordje (2 a 3 mm) en verbindt daarmee de kleine metalen onderring en de ring op het nieuwe vel provisorisch (op bijvoorbeeld 4 a 5 punten, zie de foto). Eerst het koord losjes aanbrengen. Dan in minimaal twee keer het koord steeds strakker aantrekken. Centreer nu de ringen met het vel ten opzichte van de ketel.

temporarycord8.JPG (29840 bytes) Foto 8

Neem het aanspan/verbindingskoord. Breng aan één uiteinde van het koord een knoop aan (zie foto 9). En maak er daarna een lus van die zichzelf niet "stropt".

endknot9.JPG (38926 bytes) Foto 9

Begin vervolgens het verbindingskoord door de ringkoorden te halen. Gebruik hiervoor eventueel een stevig pincet, angelsteker (visserslatijn) of fijn tangetje. (zie de foto en de eerdere tekening). Weef het touw allereerst zeer losjes totdat je helemaal rond bent.

usetweezers10.JPG (45957 bytes) Foto 10

Trek de vouwen uit het vel zodat het niet dubbel zit gevouwen tussen de twee ringen. (Zie foto 11).

unfolding11.JPG (40417 bytes) Foto 11

Trek het verbindingskoord (te beginnen bij de lus) met twee vingers lichtjes aan (zie foto 12) totdat je weer helemaal rond bent geweest. Haal het uiteinde van het koord door de lus en trek het ook daar licht aan. Controleer of het vel nog mooi gecentreerd op de ketel zit. Corrigeer het anders. Controleer weer op vouwen. Verwijder nu het hulpverbindingskoord dat je op foto 8 ziet.

firsttensioning12.JPG (47596 bytes) Foto 12

Trek het verbindingskoord nu weer iets strakker aan. Ga weer helemaal rond. Overdrijf de kracht waarmee je trekt niet, want het vel komt anders toch nog scheef op de ketel te zitten.

Maak de knoop van het koordje dat je op de foto's 3, 4, 5 en 6 ziet los. Laat het koordje zelf zitten.

Je hebt nu de keuze tussen het vel afknippen zodanig dat de ringen later zichtbaar zullen zijn of juist het vel over de ringen omlaagslaan. Dit laatste heeft als grote voordeel dat wanneer de djembé omvalt op iets hards, het koord niet beschadigd raakt. Ook is het een stuk prettiger voor je handen wanneer je later op je instrument speelt. Op in Afrika gemaakte djembés zie je dit niet gauw; dat komt omdat ze liever zuinig zijn met reststukken huid. Van kleine stukken maken ze weer vellen voor kleine trommeltjes !

Indien je naakte ringen wilt dan knip je nu met een stevige schaar het teveel aan vel weg (het losse gedeelte dat boven de rand van de djembé uitsteekt). Pas zeer goed op dat je het vel en het ringkoord niet beschadigt (bedek bijvoorbeeld het uiteindelijke speelvlak van het vel op de plek waar je aan het knippen bent met een plastic of metalen plaatje). De uitleg van wat je moet doen wanneer je het vel wilt omslaan naar beneden volgt verderop.

Trek nu, voorlopig voor de laatste keer, het verbindingskoord strakker aan. Je mag nu duidelijk meer kracht gebruiken maar overdrijf ook nu niet want je kunt het vel ook onnodig uitrekken. Het vel is nog zacht en kwetsbaar. Wanneer je rond bent haal je het uiteinde van het koord weer door de lus en trek je ook de lus navenant aan.

Wanneer je het vel over de ringen omlaag wilt slaan doe je dat nu (zie foto). Je trekt vervolgens het koordje weer aan. Vervolgens omzwachtel je het omlaaggeslagen vel met ademende verbandtape of elastisch luchtig verband (zie foto) zodat de huid mooi strak om de djembé komt te zitten.

skinplieddown13.JPG (31148 bytes) readytodry14.JPG (63968 bytes)

Foto's 13 en 14

Zet nu de djembé minimaal 48 uur te drogen in een warm en goed geventileerd vertrek.

Na die paar dagen verwijder je (indien aanwezig) de verbandtape en het koordje waarmee de omgeslagen rand strakgetrokken werd. Eventueel knip je de rand nu al mooi bij (zie foto 24).

Nu komt een zwaar karwei: Het verder aantrekken van het verbindingskoord. Gebruik hierbij een paar handschoenen ! Gebruik de eerste "ronde" nog niet al je kracht (gevaar van scheeftrekken en dat is bij een droog vel funest). Begin weer bij de lus en eindig weer door het uiteinde van het koord door de lus aan te halen. Je voorkomt dat de lus wegschiet door eventueel een griptang op het koord te klemmen; maar het kan ook prima zonder. Als je veel koord "gewonnen" hebt herhaal je het strakker aantrekken nog een keer. Dan komt de laatste keer: Gebruik nu alle kracht die je in je hebt. Probeer het verbindingskoord nu definitief zo strak mogelijk te trekken. Alle hulpmiddelen zijn toegestaan mits je maar beneden de breukgrens van het koord blijft. Vermijd het kontakt met scherp gereedschap. Een goede griptang doet wonderen ! Je eindigt wederom door het koord door de lus te halen en met al je lichaamskracht aan te trekken en met een dubbele knoop te borgen (de djembé geeft nu trouwens nog steeds een belabberd geluid !).

Een veel beter systeem om de verbindingskoorden aan te trekken zie je hieronder op de foto's. Het is gebaseerd op het principe dat het instrument in een steun ligt die aan het plafond vast zit. Je kunt dan simpelweg aan de koorden gaan hangen (handschoenen aandoen) en dat vind je rug stukken prettiger ! Nog prettiger is om haken te gebruiken en aan de haken een koord naar twee planken die je beneden op de grond legt als een soort grote pedalen. Je brengt zo de djembé met het grootste gemak op spanning. Een griptang, die je op het touw klemt is daarnaast nog buitengewoon handig als je de trommel even wilt draaien in zijn wieg of even wilt pauzeren.

hungtotheceiling16.JPG (38768 bytes) hanghimhighwithclamps17.JPG (55787 bytes) saveyourback15.JPG (54787 bytes)

Foto's 15, 16, 17 en 18

 

Het restant koord (minimaal 2 meter) krijgt nu de funktie van aanspankoord. Dit moet tussen de verbindingstouwen doorgeweven worden. De geweven eerst en tweede cirkel moeten zo dicht mogelijk bij de kleine metalen ring aangebracht worden. Het uiteinde van het touw haalt men dus bij voorkeur door een van de ongeveer 25 lussen van het onderste ringkoord door. Op foto 11 zie je dat het koord al onder de eerste twee verbindingskoorden door is gehaald (zie ook de tekening).

firsttwist18.JPG (65716 bytes) slipunderfirstcord19.JPG (69574 bytes)

Foto's 18 en 19

Sla het koord terug en haal het onder het eerste van de twee verbindingskoorden door.

Sla het touw weer naar rechts. Het touw ligt nu klaar om aangetrokken te worden.

readytopull20.JPG (66774 bytes) nowpull!21.JPG (41523 bytes)

Foto's 20 en 21

Leg de djembé neer op een tapijt of vloermat. Zet je voeten schrap tegen de ketel en trek het touw aan. Zorg dat de weefknoop zo dicht mogelijk bij de onderste metalen ring komt te zitten. Ga zo verder tot je helemaal rond bent.

skipsecondring22.JPG (55828 bytes) Foto 22

De foto en de tekening toont je hoe je met de tweede aanspancirkel begint. Tijdens het weven heb je natuurlijk nieuwsgierig zo nu en dan al een tik op de djembé gegeven om te kijken hoe het met de spanning zat. Tijdens het aanspannen van de tweede cirkel komt hier nu snel verbetering in. Afhankelijk van de soort, dikte en de voorspanning van het verbindingskoord zal de djembé nu snel in toon omhoog gaan. Je zult ook snel meer kracht nodig hebben om het touw aan te trekken. Een griptang is ideaal maar je kunt het touw ook elke keer om een korte stok draaien die je als dubbel handvat gebruikt. Vermijd overbelasting van je rug; trek dus zoveel mogelijk met een gestrekte rug en stop op tijd. Het is zowiezo verstandig om het op toon brengen een paar keer met een dag te onderbreken zodat het vel wat na kan rekken.

Heb je een vel met haren gebruikt en dit vel met een elektrische tondeuse bewerkt, dan krijg je nu nog een bijzonder karweitje. Scheer het speelvlak nogmaals met de gewone haartondeuze indien je die hebt. Het verwijderen van de stekeltjes die nog resteren gaat het veiligst op de volgende manier: Neem een goede kwaliteit matig fijn tot fijn schuurpapier en een stofzuiger. Schuur de stekels vervolgens weg. Stof verwijder je regelmatig met de stofzuiger. Wees erg voorzichtig bij de rand. Met heel fijn schuurpapier geef je het vel de "finishing touch". Het wordt dan heel mooi glad.

lastshave23.JPG (27732 bytes)Foto 23

Is de djembé op spanning gebracht dan kun je hem meteen bespelen. In het begin klinkt het nieuwe vel wat zingerig (veel boventonen). Dit wordt vanzelf minder. Eventueel breng je in het begin op een paar centimeter van de rand wat plakband aan. Indien je staand speelt, breng je weer de draagband aan. Je djembé is dan klaar ! De eerste week zal de djembé elke dag nog wel een paar weefknopen extra nodig hebben. Daarna wordt dit snel minder tot grofweg een knoop per één ŕ drie maanden. Wanneer je echt de djembé maximaal aanspant voor optimaal heldere slaps doe je er verstandig aan na gebruik de djembé elke keer drie tot vijf knopen te ontspannen.

tunedtoplayingpitch24.JPG (58932 bytes) djembecomplete26.JPG (36183 bytes)

Foto's 24 en 25

Tips voor het omgaan met een djembé

Het vernieuwen van een doun-doun vel.

Te koop: koord, instrumenten

 

Gerard van Dijk

E-mail adres: gerardpvandijk@gmail.com

Home